Rehber · Onarıcı tarım
Onarıcı tarım nedir? Türkiye'de çiftçileri çekerken öğrendiklerimiz
Onarıcı tarımı jargonsuz anlatan bir rehber. Çektiğimiz insanlardan derlendi: Trakyalı bir buğday çiftçisi, İstanbul yakınlarında bir kooperatif ve büyük araziden 30 metrekareye inen bir bahçıvan.

Kısaca: onarıcı tarım, toprağı bulduğundan daha iyi bırakmaya çalışan tarımdır. Türkiye'de bunun üç ölçekte işlediğini gördük: Trakya'da sürülmeyen bir buğday tarlası, İstanbul yakınlarında bir kooperatif ve Kaz Dağları'nda 30 metrekarelik bir bahçe. Hiçbiri uzman olarak başlamadı. Hepsi bir şeyi bırakarak başladı.
Jargonsuz: "onarıcı" ne demek?
Alışılmış tarım toprağı, gübre işi yaparken bitkiyi ayakta tutan bir yüzey gibi görür. Onarıcı tarım ise toprağı, ona ne yaptığına göre iyileşen ya da hastalanan canlı bir şey olarak görür. Tanıştığımız üreticilerin çoğunun uyguladığı şey beş alışkanlığa iniyor:
- Toprağı daha az işle. Pulluğu daha az kullan, ya da hiç kullanma.
- Açık bırakma. Çıplak toprak yerine malç, sap saman ya da örtü bitkisi.
- Toprakta hep bir şey yetişsin. Canlı kökler yılın olabildiğince çok bölümünde topraktaki yaşamı besler.
- Tek bir şey ekme. Toprağın üstündeki çeşitlilik altındaki çeşitliliği besler.
- Uygun yerde hayvanı geri getir. Tavuk, koyun, kaz; ayrı bir iş olarak değil, sistemin parçası olarak.
Bunlar ABD Tarım Bakanlığı'na bağlı Doğal Kaynakları Koruma Servisi (NRCS) gibi kurumların toprak sağlığı ilkelerine yakın. Ama çektiğimiz kimse bunları önce bir kılavuzdan öğrenmedi. Yanlış yaparak öğrendiler.
Üç ölçek, üç film
Bir tarla: traktörünü kenara çeken çiftçi
Toprağın Uyanışı (2021) filminde Trakyalı, şüpheci bir buğday çiftçisi toprağı sürmeyi bırakmış beş üreticiyi ziyaret ediyor. Her durakta beklemediği bir şey görüyor: sulamadan yetişen mısır, üç yıldır makine girmemiş bir tarla kenarında solucanlar, iki parmak arasında ufalanacak kadar koyu toprak. Film bittiğinde soru artık toprak işlemesiz tarımın işe yarayıp yaramadığı değil, kimsenin bunu ona neden daha önce söylemediği. Film Çin'deki Handle Climate Change Film Festivali'nde Bronz Ödül aldı ve COP28 Dubai'de gösterildi.
Bir topluluk: altyapı olarak kooperatif
Tilya (2024), İstanbul'un kıyısındaki Türkiye'nin ilk ekolojik sosyal kooperatifini anlatıyor. Üç kişi hem toprakla hem birbirleriyle bir çalışma sözleşmesi imzalıyor. Filmin derdi şu: şehir ölçeğinde onarıcı tarım yalnız bir toprak meselesi değil. Kim alıyor, kim çalışıyor, riski kim paylaşıyor meselesi.
Bir bahçe: Kaz Dağları'nda 30 metrekare
Mikro Onarım (2024), İstanbul'dan ayrılıp yirmi yıl önce büyük arazilerle tarıma başlayan Burhan Eltan'ı anlatıyor. Kendi deyişiyle: "Az deneyim, büyük arazi: büyük yanlış." Adım adım küçülmüş ve 30 metrekarede karar kılmış: her biri 7,5 m² olan dört yatak, ikisi yazlık, ikisi kışlık; kompost üzerine kurulu, sentetik girdi yok.
Burhan'a göre dört yatak 4-6 kişilik bir ailenin tüm gıdasını değil, sebzesini karşılıyor. Bu bir bahçıvanın kendi bahçesine dair gözlemi ve Burhan da böyle okunmasını istiyor. Filmin bu kadar yayılmasının nedeni de bu olabilir: denemek için arazi almak gerekmiyor. 22 Eylül 2026'da YouTube'a çıktığından beri 38 günde, reklamsız olarak 300 bin izlenmeyi geçti.
Mikro Onarım'ı YouTube'da izleyin (11 dk).
Üçünün ortak noktası
- Bir şeyi bırakarak başladılar. Toprağı sürmeyi, sentetik girdiyi, bir kişinin bakabileceğinden fazla araziyi işlemeye çalışmayı.
- Zaten yapan birinden öğrendiler. Trakyalı çiftçi başkalarının tarlasında öğrendi. Burhan şimdi öğrendiklerini, başkaları ondan daha küçük başlayabilsin diye anlatıyor.
- Mesele hiçbir zaman büyüklük değildi. 30 metrekarelik bahçe ile buğday tarlası aynı alışkanlıklarla işliyor. Değişen, işi kimin yaptığı ve riski kimin paylaştığı.
Neden anlatmak yerine çekiyoruz
Onarıcı tarım üzerine iyi açıklayıcı yazılar çok. Az olan şey, özellikle Türkçede ve Türkiye'den, bunu gerçek yerlerde gerçek hatalarıyla yapan gerçek insanların görüntüsü. Bir çiftçinin fikrini değiştiren şey o. İlk sezonumuz sekiz kişi daha ekliyor: İstanbul Yedikule bostanlarındaki tohum koruyucudan, orman yangını sonrası semenderleri sayan bir bilim insanına kadar. Onları burada tanıyın (İngilizce).
Türkiye'de toprak ya da gıda üzerine mi çalışıyorsunuz?
Kurumunuz onarıcı tedarik, toprak sağlığı ya da yerel tohum üzerine çalışıyorsa ve insanların sonuna kadar izleyeceği bir belgesel istiyorsa sizden haber almak isteriz. 20 Kasım'a kadar COP31 için Antalya'dayız.
partners@regenerativestories.earth Bültene katılınKaynaklar: Regenerative Stories filmleri ve röportajları (Burhan Eltan, Ekim 2026 röportajı; Mikro Onarım, YouTube, 22 Eylül 2026). İzlenme: YouTube Studio, 30 Ekim 2026. Toprak sağlığı ilkeleri: USDA Natural Resources Conservation Service.
Kendi kurumunuz için toprak ya da iklim belgeseli mi? Berkay'ın nasıl çektiği → berkaytunali.com
Sık sorulanlar
Onarıcı tarım nedir?
Toprağı her sezon tüketmek yerine daha sağlıklı bırakmayı amaçlayan tarım. Uygulamada genelde toprağı mümkün olduğunca az işlemek, açık bırakmamak, toprakta canlı kök tutmak, çeşitlilik yetiştirmek ve uygun yerde hayvanları sisteme geri katmak demek.
Rejeneratif tarım ile onarıcı tarım aynı şey mi?
Evet. İngilizce regenerative agriculture teriminin Türkçede iki karşılığı kullanılıyor: rejeneratif tarım ve onarıcı tarım. Biz onarıcı tarım diyoruz, çünkü yapılan iş tam olarak bu: bozulmuş toprağı onarmak.
30 metrekarelik bahçe bir aileyi doyurur mu?
Tamamen değil. Mikro Onarım filmindeki Burhan Eltan'a göre dört yatak 4-6 kişilik bir ailenin tüm gıdasını değil, sebzesini karşılıyor. Bu Burhan'ın kendi bahçesine dair gözlemi; bağımsız bir ölçüm değil.
Türkiye'de onarıcı tarım belgeseli nerede izlenir?
Mikro Onarım YouTube'da ücretsiz: youtu.be/zO-2_p5q4Zo. Toprağın Uyanışı ve Tilya filmleri regenerativestories.earth adresinde.